Sorgo jako uzupełnienie dla kukurydzy

W świetle postępującego ocieplenia klimatu większą uwagę trzeba zwrócić na gatunki do tej pory uprawiane w strefach cieplejszych i bardziej suchych. Należy do nich m.in. sorgo. Jednak powodzenie jego uprawy w dużej mierze zależeć będzie od wysiewanych odmian, które muszą być dostosowane do warunków konkretnego gospodarstwa.

Sektor rolniczy musi dostosowywać produkcję roślinną do zmian klimatycznych przez dobór odpowiednich metod agrotechnicznych, ale także aklimatyzację nowych gatunków. W naszej strefie klimatycznej szczególne cenne okazać się może rozpowszechnienie uprawy tzw. gatunków prosowatych, z których najważniejsze są: kukurydza, proso i sorgo. To przyszłościowe rośliny, o większej odporności na wysokie temperatury, wydajnej fotosyntezie typu C4, oszczędnej gospodarce wodnej oraz silnym systemie korzeniowym pozwalającym skutecznie pobierać wodę i składniki pokarmowe i efektywnie nimi gospodarować. Przekształcając rolnictwo pod kątem zachodzących zmian klimatycznych oraz dążąc do lepszego wykorzystania przestrzeni produkcyjnej i zmniejszania nakładów – powinniśmy wykorzystać korzystne cechy tych gatunków.

Sorgo podąża za kukurydzą

Przykładem mogą być dotychczasowe postępy w uprawie i wykorzystaniu kukurydzy. Wiedza genetyczna
w produkcji odmian tej rośliny i dostosowanie ich do wymagań europejskiego rolnictwa przyniosło wiele korzyści zarówno rolnikom, jak i gospodarce. W przypadku jednak sorga czy prosa, podobne prace nad unowocześnieniem asortymentu odmian i poprawą poziomu plonowania rozpoczęto zdecydowanie później. Postęp jest jednak już widoczny – zwłaszcza w przypadku sorga, gdzie intensywne prace hodowlane i aklimatyzacyjno-uprawowe realizowane są w Europie w ostatnich 30 latach. Oczywiście prace nad ulepszaniem takich właściwości sorga jak: adaptacja do różnych warunków klimatycznych, wyższe plonowanie, lepsze wartości paszowe i użytkowe oraz większa odporność na stresy powodowane przez szkodniki i choroby oraz stres suszy muszą być dalej kontynuowane.

Plonuje zdecydowanie niżej

Sorgo jest rośliną zbożową czwartą (na równi z jęczmieniem) co do powierzchni uprawy na świecie. Dominuje w Afryce, gdzie jest podstawą wyżywienia wielu milionów ludzi. Od dawna szeroko też uprawia się je w gorących rejonach Indii, Meksyku, Brazylii i Chin (tabela). Coraz więcej sorga uprawia się w: USA, Argentynie i Australii, które stały się znaczącymi eksporterami ziarna tego gatunku. W wielu rejonach świata sorgo jest uprawiane równolegle z kukurydzą, ale z reguły jego powierzchnia jest mniejsza i ustępuje jej także plonami ziarna. Największy areał sorgo zajmuje w Indiach, ale plony są 3x mniejsze niż plony kukurydzy. Jedynie w Meksyku i ubogich krajach Afryki plony obu gatunków są porównywalne.

Na paszę i żywność

Ziarno sorga w wielu rejonach świata ma podstawowe znaczenie jako pasza, produkt żywnościowy i surowiec dla przemysłu, a także produkt eksportowy. W strefie klimatu umiarkowanego (podobnie jak i do niedawna kukurydza), sorgo użytkowane jest jako roślina zielonkowa. Wiąże się to z tym, że w warunkach dłuższego dnia i chłodniejszego klimatu typowe formy sorga nie dojrzewają, ale ze względu na bujny rozwój wegetatywny mogą być dobrym źródłem biomasy na kiszonkę, siano lub surowiec energetyczny. W Polsce sorgo przeznacza się zwykle do produkcji pasz objętościowych, zwłaszcza na glebach słabszych, jak i terenach szczególnie narażonych na szkody powodowane przez zwierzynę łowną. Coraz więcej rolników próbuje też uprawiać sorgo ziarnowe, które przeznacza się do produkcji bezglutenowej żywności lub pokarm dla ptaków.

tekst i fot. prof. dr hab. Tadeusz Michalski
Polski Związek Producentów Kukurydzy

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 02/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”