ABC przechowywania ziarna zbóż

Niewłaściwe przechowywanie płodów rolnych prowadzi do znaczących strat. Co robić, żeby ograniczyć je do minimum?

Ochrona ziarna zbóż, a także innych płodów rolnych zgromadzonych w magazynach nie jest łatwa, ponieważ nie można zastosować w pełni wszystkich zasad integrowanej ochrony roślin, które zalecane są w warunkach polowych. Przede wszystkim ograniczony jest monitoring i bardzo trudno określić progi ekonomicznej szkodliwości. Dlatego ochrona przechowywanych w magazynach plonów wymaga umiejętnego podejścia i dostosowania do warunków, jakie w nich panują.

Najważniejsze zagrożenia

Największe straty składowanego ziarna zbóż powodują owady, które doskonale przystosowały się do życia w magazynach. Zmagazynowane zboża zasiedla wiele gatunków szkodliwych owadów, wśród których są zarówno chrząszcze (np. wołki, trojszyki, spichrzele, rozpłaszczyki), jak i motyle (np. mkliki, omacnica). Szkodniki magazynowe trudno wykryć, bo są niewielkie, a unikając światła kryją się w różnych zakamarkach i niechętnie wychodzą na powierzchnię pryzmy. W krótkim czasie potrafią zwiększyć liczebność do wielu milionów osobników. Owady w magazynach praktycznie nie mają wrogów naturalnych. Dodatkowo są odporne na długotrwały brak pożywienia, potrafią zaadaptować się do żerowania na różnych pokarmach, natomiast niektóre gatunki w niekorzystnych warunkach mogą zapadać w diapauzę, czyli stan życia utajonego, co pozwala im przeżyć.

Jednym z najbardziej niebezpiecznych dla składowanego ziarna zbóż jest wołek zbożowy. Osobniki potomne
w optymalnych warunkach dla rozwoju pojawiają się już po około 28 dniach od złożenia jaj. W niesprzyjających warunkach rozwój znacznie się przedłuża, nawet do 200 dni. Chrząszcze żyją około 150 dni, ale niektóre osobniki mogą przeżyć nawet ponad 2 lata. W magazynach, które nie są ogrzewane, w ciągu roku rozwijają się zwykle dwa pokolenia szkodnika, w lata cieplejsze 3-4, a w magazynach ogrzewanych 10 i więcej. Potomstwo jednej pary wołków w ciągu kilku miesięcy może liczyć nawet kilka milionów osobników!

Duże straty w magazynach mogą też wyrządzać roztocze, popularnie zwane rozkruszkami, np. rozkruszek mączny, drobny i polowo-magazynowy. Są to najmniejsze szkodniki magazynowe, których dorosłe osobniki osiągają zaledwie 0,5-1 mm długości.

Szkody w magazynach, czasami bardzo poważne, wyrządzają także gryzonie, głównie szczury i myszy. W ograniczonym zakresie szkody mogą powodować ptaki, a nawet powszechnie obecne w gospodarstwach koty.

Straty pośrednie

Oprócz strat wynikających z bezpośredniego uszkadzania ziarna przez szkodniki magazynowe występują jeszcze straty tzw. pośrednie. Wynikają one z samego faktu obecności i rozwoju szkodników, co powoduje zawilgocenie, zagrzewanie i w konsekwencji pleśnienie ziarna, a także zanieczyszczanie martwymi osobnikami, odchodami, wylinkami, przędzą i mikroorganizmami. Przy licznym występowaniu, straty jakościowe mogą być na tyle znaczące, że ziarno może nie nadawać się ani do siewu, ani jako pasza dla zwierząt czy surowiec dla przemysłu, a tym bardziej jako surowiec do produkcji żywności.

tekst i fot. dr inż. Paweł Olejarski

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 07/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”