Aż 6 nowych mieszańców żyta

Corocznie do Krajowego rejestru wpisywane są nowe odmiany żyta, co pozwala producentom wybierać te najlepsze do uprawy w warunkach konkretnego gospodarstwa. Jakie nowości w KR pojawiły się w tym roku?

Każdego roku dzięki świadomemu doborowi form rodzicielskich lub komponentów powstaje wiele nowych zarówno populacyjnych, jak i mieszańcowych odmian żyta ozimego. Znaczną część odmian eliminują sami hodowcy w procesie selekcji i na podstawie wyników własnych doświadczeń. Najlepsze trafiają do badań urzędowych prowadzonych przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU), w celu ich rejestracji i/lub ochrony prawnej.

Przeważają odmiany zagraniczne

W przypadku żyta ozimego odmiany do badań rejestrowych w Polsce zgłaszają zarówno krajowe, jak i zagraniczne firmy hodowlane. Spośród krajowych firm najwięcej odmian w ostatnich latach zgłaszały: DANKO Hodowla Roślin Sp. z o.o., Hodowla Roślin Smolice Sp. z o.o. Grupa IHAR i Poznańska Hodowla Roślin Sp. z o.o.. Znamiennym jest, że od 2012 r. znacznie więcej odmian niż podmioty krajowe zgłaszają firmy zagraniczne. Przekłada się to na stan Krajowego rejestru (KR). Jeszcze w 2006 r. udział odmian zagranicznych wynosił zaledwie 17%, natomiast obecnie jest to już 59%.

Aż 6 nowych mieszańców i jedna populacyjna

W 2026 r. do KR żyta ozimego wpisano 7 nowych odmian przeznaczonych od uprawy na ziarno, w tym 6 mieszańcowych (KWS Oligor, KWS Rixor, Lir, SU Hagrun, SU Hemming, SU Norvik) oraz jedną populacyjną (Dańkowskie Monet). Zarejestrowano również jedną populacyjną odmianę na cele zielonkowe (Dańkowskie Awangardo), a także 4 odmiany, które są składnikami odmian mieszańcowych. Obecnie KR żyta ozimego liczy 100 odmian. W tej liczbie zarejestrowane są 64 odmiany do uprawy na ziarno (25 odmian populacyjnych, 39 odmian mieszańcowych). Ponadto w KR znajdują się także 4 odmiany przeznaczone do uprawy na zieloną masę oraz 32 składniki odmian mieszańcowych.

Czym wyróżniają się nowości?

Prace hodowców żyta skoncentrowane są głównie na plonie, czyli cesze w największym stopniu decydującej
o opłacalności uprawy. Wprowadzenie do uprawy odmian mieszańcowych przyniosło znaczący postęp w wysokości uzyskiwanych plonów. Wśród nowości wysokim poziomem plonowania wyróżniają się zwłaszcza odmiany:
SU Hagrun, SU Norvik i KWS Oligor, które na przeciętnym poziomie agrotechniki uzyskały plon powyżej 91 dt/ha.
Postęp w plenności odmian obserwuje się także wśród odmian populacyjnych. Jedyna zarejestrowana w tym roku odmiana populacyjna Dańkowskie Monet wyróżnia się najwyższym poziomem plonowania w tej grupie odmian.

Ważnym kierunkiem hodowli jest także poprawa odporności odmian na choroby. Zarejestrowane w 2026 r. odmiany cechują się zadowalającą zdrowotnością. Różnice wśród nowości obserwuje się również w masie 1000 ziaren. Dużą masą 1000 ziaren wyróżnia się zwłaszcza odmiana SU Hemming.

Hodowcy podejmują również intensywne działania mające na celu wyselekcjonowanie nowych odmian charakteryzujących się zwiększoną odpornością na wyleganie – czynnik negatywnie wpływający na wysokość plonu oraz jego jakość. Postęp w tym zakresie znajduje odzwierciedlenie w poprawie cech odpornościowych, co ilustruje przykład zarejestrowanej w 2025 r. odmiany KWS Erebor. Niemniej odporność odmian na wyleganie nie jest determinowana wyłącznie przez proces hodowlany, w którym wykształcane są pożądane cechy genetyczne. Znaczący wpływ na nasilenie tego zjawiska mają również czynniki środowiskowe, takie jak np. warunki pogodowe czy stosowane praktyki agrotechniczne. Obecnie w doświadczeniach rejestrowych badane są kolejne odmiany o skróconej słomie, co potwierdza, że kierunek ten będzie w najbliższych latach intensywnie rozwijany.

mgr inż. Anna Skrzypek
Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej

fot. Fiedler

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 08/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”