Co należy wiedzieć o późnych siewach pszenicy

Niektórzy rolnicy stają przed dylematem: czy po późno zbieranych z pola kukurydzy i buraku cukrowym wysiewać pszenicę ozimą, czy pozostawić te stanowiska dla zbóż jarych? Odpowiedź jest jedna – o ile warunki pogodowe, a konkretnie uwilgotnienie gleb panujące w październiku i listopadzie pozwolą na wykonanie siewu, należy wysiewać pszenicę ozimą. Ma to potwierdzenie w badaniach PDO.

Plony pszenicy i wszystkich innych roślin w ostatnich sezonach zależały przede wszystkim od ilości opadów atmosferycznych i ich rozkładu. Niestety, wraz z ociepleniem klimatu wystąpiły susze, a najbardziej brzemienna w skutkach była tegoroczna wiosno-letnia. W Łosiowie, pow. brzeski w okresie od stycznia do lipca spadło jedynie 217 mm deszczu (średnia z lat 2016-2025 – to 352 mm) i ten fakt zadecydował o wysokości plonów ziarna. Na dodatek wręcz saharyjskie upały w III dekadzie czerwca i w lipcu spowodowały, że zboża przedwcześnie zaschły i nie wykształciły należycie ziarna, zwłaszcza jare. Jak wynika z tabeli 1., najwyżej plonującym gatunkiem okazał się jęczmień ozimy, a najniższe plony wydała pszenica jara. Doświadczenia przeprowadzono na glebach kompleksu pszennego dobrego, zasobnych w próchnicę, w wysokiej kulturze. Przedstawione dane potwierdzają znany fakt, że ozime gatunki zbóż plonują wyżej niż jare. 

Jak późno można wysiewać?

Po przedplonach późno zbieranych z pola najczęściej wysiewana jest pszenica ozima. Wymaga żyznych gleb i starannej agrotechniki. Odznacza się dużą plastycznością, jeżeli chodzi o reakcję na długość dnia. Jest spośród wszystkich czterech gatunków zbóż ozimych najbardziej tolerancyjna na opóźnienie terminu siewu. Wynika to z jej biologii. Rozwojem roślin sterują długość dnia i suma temperatur. U zbóż zawiązki kłosów i ilość pięterek w kłosie tworzą się z liści, w fazie pełni krzewienia (BBCH 25). Pszenica ozima wysiana w optymalnym terminie krzewi się na jesieni i wtedy zawiązuje przyszły plon. Ale ma tę zdolność, że wysiana późno, w warunkach długiej, ciepłej jesieni i w zimie w warunkach krótkiego dnia zdąży się rozkrzewić i zawiązać normalne, długie kłosy, przed nastaniem wiosennej równonocy (początek kwietnia), gdy dni stają się coraz dłuższe i wówczas pszenica przechodzi z rozwoju wegetatywnego w generatywny.

W starszej literaturze fachowej wyróżnia się cztery optymalne terminy siewu pszenicy ozimej dla poszczególnych regionów kraju – opracowane przez IUNG w Puławach (1992) mniej więcej 30-40 lat temu. Wówczas warunki klimatyczne były zgoła inne. Jesienna wegetacja kończyła się najczęściej pod koniec listopada, a rozpoczynała się w połowie marca. Występowały ostre zimy. Chcę podkreślić, że na przestrzeni kilku ostatnich dekad dzięki wieloletniej pracy hodowców zmienił się genotyp odmian. Obecnie uprawiane odmiany pszenicy charakteryzują się większą tolerancją na niekorzystne warunki i plonują przeszło 2 razy wyżej od starych kreacji. Optymalne terminy siewu, dla poszczególnych regionaów kraju przedstawiają się następująco: 

 
Warmia i Mazury, Podlasie, Lubelszczyzna – od 15 września do 20 września;

 
centralna część Polski: Kujawy, Mazowsze, ziemia łódzka, Małopolska i Podkarpacie od 20 września do 30 września;

 
Pomorze Gdańskie, Żuławy i Pomorze Zachodnie 
– od 20 września do 5 października;

 
Wielkopolska, ziemia lubuska – od 25 września do
10 października;

 
Dolny i Górny Śląsk, Opolszczyzna – od 25 września do 10 października. 

Śledząc przez wiele lat przebieg warunków pogodowych  i ich wpływ na wzrost oraz rozwój ozimin wysiewnych w różnych terminach zaobserwowałem, że optymalne terminy siewu roślin ozimych na Opolszczyźnie przesunęły się w czasie o 7-10 dni. Zbyt wcześnie wysiana pszenica czy też rzepak ulegały dużej presji chorób i szkodników i plonowały gorzej. Ostatnio niektórzy autorzy w internecie podkreślają, że podczas ciepłej jesieni możemy opóźnić termin siewu pszenicy w stosunku do optymalnego bez konsekwencji spadku plonu.

tekst i fot. dr Władysław Kościelniak, doradca rolny

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 10/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”