Dobrze przygotuj plan nawożenia azotem

Aktualne zarządzanie gospodarstwem rolnym w Polsce, w ramach regulacji Unii Europejskiej, wymaga implementacji precyzyjnych mechanizmów kontroli obiegu azotu. Głównym celem kontroli utraty azotu jest ochrona wód w całym kraju przed nadmiernym zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi z działalności rolniczej.

W praktyce oznacza to, że nawożenie azotem wymaga dziś od rolników większej precyzji i rozwagi. Przepisy regulują zarówno terminy stosowania nawozów naturalnych (np. obornika), jak i poziom nawożenia mineralnego. Obowiązek opracowywania planów nawożenia azotem jest kluczowym mechanizmem regulacyjnym, umożliwiającym osiągnięcie równowagi między produkcją rolną a ochroną środowiska wodnego.

Właściwe zarządzanie

Precyzyjne bilansowanie dawek azotu, stanowi podstawę racjonalnej gospodarki azotem. Dalszy rozwój kompleksowych, zintegrowanych narzędzi cyfrowych jest niezbędny dla zwiększenia efektywności i samodzielności rolników w spełnianiu wymagań programu azotanowego. Plan nawożenia oparty na danych z poprzedniego sezonu – analizie gleby, bilansie składników, obserwacjach łanu i wynikach plonowania, gwarantuje wyższą precyzję i mniejsze ryzyko niedoborów lub strat składników na danym polu. Należy mieć jednak na uwadze, że w dobie zmieniającego się klimatu, każdy sezon wegetacyjny jest inny – różne temperatury, ilość opadów i ich rozkład; wilgotność gleby powodują, że obserwowany jest brak stabilności plonowania. Dlatego zalecenia dotyczące poziomu nawożenia mineralnego, nie są uniwersalne i wymagają korekty w każdym roku. W warunkach suszy i zmiennej pogody ogromne znaczenie ma termin wysiewu nawozu oraz odpowiednie jesienne przygotowania gleby przed siewem roślin. Rolnicy, którzy potrafią różnicować terminy, dobrać odmiany i reagować na aktualne warunki pogodowe, uzyskują stabilne plony mimo rosnącej nieprzewidywalności pogody. To właśnie umiejętność łączenia wiedzy agronomicznej z praktyczną oceną pola, decyduje aktualnie o sukcesie w uprawie większości uprawianych gatunków.

Przepisy prawne

Współczesna strategia zarządzania zasobami rolnymi odbywa się w warunkach regulacyjnych określonych przez dyrektywy UE, w tym Dyrektywę Azotanową (91/676/EWG), której celem jest ochrona wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych. W Polsce wdrożenie tych regulacji nastąpiło poprzez ustawę Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1566) oraz akt wykonawczy – Rozporządzenie Rady Ministrów (Dz.U. 2023, poz. 244 z dn. 7 lutego 2023 r.) w sprawie przyjęcia programu działań. Wdrażanie programu azotanowego wymusiła na producentach rolnych konieczność zwiększenia precyzji w zarządzaniu nawozami azotowymi, zarówno mineralnymi, jak i naturalnymi. Głównym celem tych działań jest zmniejszenie negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko naturalne i wpisanie się w politykę Europejskiego Zielonego Ładu, zakładającą redukcję strat składników pokarmowych o co najmniej 50% oraz ograniczenie stosowania nawozów o 20%. Efektywność tych działań jest uzależniona od poprawnego bilansowania dawki azotu. Do sporządzenia planu nawożenia azotem zobowiązane są podmioty spełniające co najmniej jeden z poniższych warunków:

• posiadające gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 100 ha użytków rolnych;
• uprawiające uprawy intensywne (np. rzepak, kukurydza, zboża) na powierzchni powyżej 50 ha;
• utrzymujące obsadę zwierząt gospodarskich większą niż 60 DJP (Dużych Jednostek Przeliczeniowych) wg stanu średniorocznego;

Wszystkie gospodarstwa o powierzchni równej lub większej niż 10 ha użytków rolnych lub utrzymujące równe lub większe niż 10 DJP są zobowiązane do przestrzegania maksymalnych dawek azotu.

Niektóre gospodarstwa zobligowane są do sporządzenia pełnego planu nawożenia i wymóg ten jest bardziej rygorystyczny oparty o analizy gleby i dotyczy producentów spełniających kryteria wysokiej intensywności produkcji zwierzęcej: prowadzących chów lub hodowlę drobiu powyżej 40 000 stanowisk; prowadzących chów lub hodowlę świń powyżej 2 000 stanowisk (dla świń > 30 kg) lub 750 stanowisk dla macior. Nabywających nawozy naturalne od podmiotów spełniających powyższe kryteria ma obowiązek sporządzenia pełnego planu nawożenia. Pełny plan musi być sporządzony w oparciu o analizy gleby i musi uzyskać pozytywną opinię okręgowej stacji chemiczno-rolniczej.

tekst i fot. prof. dr hab. Renata Gaj
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 01/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”