Fosfor niezbędny w nawożeniu roślin

Efektywne zarządzanie fosforem, od właściwego pH gleby po wykorzystanie potencjału mikroorganizmów, staje się dziś kluczowym elementem nowoczesnego i zrównoważonego nawożenia.

Struktura zasobności użytków rolnych w Polsce jest mocno zróżnicowana. Wg Rocznika Statystycznego Rolnictwa z 2024 r., w skali kraju udział gleb o bardzo niskiej i niskiej zasobności wynosi łącznie 34%. Oznacza to, że średnio na co trzecim polu fosfor stanowi czynnik minimum, ograniczający efektywność nawożenia oraz potencjał plonotwórczy roślin. Szczególnie niekorzystnie wyróżniają się województwa południowo-wschodnie, takie jak małopolskie i podkarpackie, gdzie ponad połowa gleb charakteryzuje się niedostateczną zawartością fosforu. Przeciwieństwem są regiony o intensywnej produkcji rolniczej: Kujawsko-Pomorskie, Wielkopolskie i Opolskie, w których dominują gleby zasobne i bardzo zasobne, a łączny udział tych klas przekracza
45-55% (rysunek).

Rola fosforu w procesach życiowych roślin

Fosfor obok azotu i potasu należy do podstawowych składników pokarmowych, które mają największy wpływ na realizację potencjału plonotwórczego roślin. Pełni on rolę absolutnie kluczowego składnika budulcowego i energetycznego. Warunkuje prawidłowy wzrost i rozwój roślin oraz funkcjonowanie procesów metabolicznych. Jest niezbędny do syntezy ATP, podstawowej jednostki energetycznej komórki. Uczestniczy bezpośrednio w: fotosyntezie, oddychaniu, przemianach azotu i transporcie składników w obrębie tkanek. Wchodzi w skład kwasów nukleinowych: DNA i RNA, fosfolipidów budujących błony komórkowe oraz licznych związków regulujących przebieg reakcji enzymatycznych. Fosfor wspiera rozwój systemu korzeniowego, stymuluje krzewienie, wpływa na prawidłowe kwitnienie oraz dojrzewanie nasion, co przekłada się na wielkość i jakość plonu. Odpowiada za akumulację i przemiany węglowodanów. Wspiera odporność roślin na stresy środowiskowe, takie jak niskie temperatury czy okresowe niedobory wody.

Przyczyny i symptomy niedożywienia

Objawy niedoboru fosforu obserwuje się najczęściej na glebach ubogich, bardzo kwaśnych lub zasadowych, przewapnowanych, bogatych w węglany, a także jednostronnie nawożonych azotem, szczególnie w formie azotanowej, o wadliwej strukturze i nadmiernie wilgotnych. W tych warunkach fosfor przechodzi w formy nierozpuszczalne lub występuje w postaci mało aktywnej.

Jego długotrwały deficyt prowadzi do osłabienia procesów energetycznych, zahamowania wzrostu oraz pogorszenia kondycji i produktywności roślin. Symptomy niedożywienia w pierwszej kolejności widoczne są na liściach starszych, w postaci intensywnie ciemnozielonej barwy. Brak fosforu zakłóca przemianę produktów fotosyntezy w węglowodany złożone. W efekcie wysokiej koncentracji cukrów prostych zachodzi synteza antocyjanów, które odpowiadają za występowanie fioletowych przebarwień na liściach. Wizualne objawy niedożywienia najczęściej można zaobserwować na kukurydzy. W praktyce, częstą przyczyną ich wystąpienia
nie jest dokładnie brak przyswajalnego składnika w glebie, ale niemożność jego chwilowego pobrania z powodu niskich temperatur, na które kukurydza jako roślina ciepłolubna jest bardzo wrażliwa.

tekst i fot. dr inż.Dariusz Górski
Instytut Ochrony Roślin – PIB, TSD w Toruniu

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 01/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”