Jak wspomagać odporność roślin?

Odporność roślin to zdolność do zwalczania negatywnego oddziaływania stresów biotycznych i abiotycznych. Ze względu na swój potencjał genetyczny do budowania wysokiego plonu, rośliny uprawne mają niższą odporność niż ich dzicy pobratymcy. Jak wspierać hodowane rośliny i umożliwić im wykorzystanie możliwie najpełniej posiadanego potencjału.

Wszyscy wiemy, że nic nie rośnie tak szybko i bujnie jak chwasty. Dzieje się tak dlatego, że dzikie rośliny „skoncentrowane” są wyłącznie na wzroście, rozwoju i wydaniu następnego pokolenia. W przeciwieństwie do nich, rośliny uprawne muszą jeszcze zbudować jak najwyższy plon. Co więcej, prowadzona przez dziesiątki, a nawet setki lat selekcja ukierunkowana na zwiększenie wydajności roślin zaskutkowała w wielu przypadkach spadkiem ich naturalnej odporności. Jednak odpowiednie postępowanie może ją wspomagać. Absolutną podstawą dbałości o zdrowie roślin jest stosowanie właściwej agrotechniki. Niestety człowiek nie ma wpływu na występowanie większości stresów abiotycznych. Nie można uniknąć wystąpienia: mrozu, suszy, powodzi czy gradobicia. Jednak można ograniczyć do minimum błędy agrotechniczne. Uprawiane rośliny, podobnie jak wszystkie żywe organizmy, mają określone, ograniczone zasoby. Brak dbałości o właściwą agrotechnikę sprawia, że zasoby te są w pierwszej kolejności zużywane na zniwelowanie lub ograniczanie skutków błędnego postępowania człowieka. Zawsze odbywa się to kosztem obniżenia odporności roślin, a co za tym idzie, spadku uzyskiwanego plonu. Lekceważenie dbałości o poprawne zabiegi agrotechniczne jest więc poważnym błędem. Co należy do najistotniejszych parametrów agrotechnicznych?

Odczyn gleby

Dbanie o odpowiedni odczyn gleby jest jednym z fundamentów właściwej agrotechniki. Jest to szczególnie istotne, ponieważ zdecydowana większość gleb Polski ma odczyn kwaśny i silnie kwaśny, niekorzystny dla niemal wszystkich roślin uprawnych. Dodatkowo, ze względów klimatycznych, gleby ulegają ustawicznemu zakwaszaniu. Optymalizacja pH wpływa korzystnie na wiele parametrów takich jak: tworzenie odpowiedniej (gruzełkowatej) struktury gleby, dostępność i wykorzystanie składników pokarmowych czy ilość i kondycja mikroorganizmów glebowych. Istotne jest to, żeby pH było utrzymywane na stabilnym, odpowiednim poziomie na przestrzeni lat. W tym celu należy regularnie monitorować glebę uprawianych pól i stosować wapnowanie korygujące. Dużym zagrożeniem byłoby dopuszczenie do znacznych wahań pH, zaniechanie wapnowania czy stosowanie zbyt wysokich dawek wysoko reaktywnego wapna tlenkowego. Takie nieprzemyślane działanie mogłoby doprowadzić do zubożenia ziemi uprawnej pod względem biologicznym.

Dobór roślin uprawnych

Bardzo istotny jest wybór odpowiednich gatunków i odmian dostosowanych do warunków pola. Polska jest zróżnicowana, zarówno pod względem warunków glebowych, jak i klimatycznych. Polskę północno-wschodnią i południowo-zachodnią dzielą dwie strefy klimatyczne. W praktyce oznacza to o kilkanaście dni dłuższy lub krótszy okres wegetacyjny oraz wysokie średnie różnice temperatur. Przekłada się to na znaczne różnice w temperaturach minimalnych, które mogą zadecydować o tym, że dany gatunek czy nawet odmiana, doskonale udaje się w okolicach Wrocławia czy Zielonej Góry, a w okolicach Białegostoku czy Suwałk jest praktycznie „nieuprawialna”. Również lokalnie występują specyficzne mikroklimaty, które czasami mogą istotnie różnić się od siebie. Uwzględnienie tego przy wyborze odmiany do uprawy pozwoli uniknąć zbędnego obciążania roślin niekorzystnymi warunkami i da im szansę na poradzenie sobie z zaistniałym stresem.

tekst i fot. mgr Joanna Kotowska
doradca rolny

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 05/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”