Konieczne mikroelementy na wiosnę w rzepaku

Wiosenny start wegetacji rzepaku ozimego to etap, na którym o potencjale plonowania decyduje nie tylko nawożenie azotem i siarką, ale również dostępność i nawożenie mikroelementami.

Mikroelementy są składnikami lub aktywatorami enzymów odpowiadających za podstawowe procesy życiowe roślin: fotosyntezę, oddychanie, syntezę białek, hormonów oraz przemiany energii. Niedocenianie ich roli to poważny błąd. Zgodnie z prawem minimum Liebiga to pierwiastek występujący w największym niedoborze ogranicza plon, niezależnie od dostępności pozostałych składników. W myśl tej zasady również mikroelementy w warunkach deficytu, mogą stanowić czynnik ograniczający potencjał plonotwórczy roślin.

Najbardziej deficytowym spośród mikroskładników w glebach Polski jest bor. Według danych stacji chemiczno-rolniczych problem dotyczy blisko trzech czwartych użytków rolnych, przy bardzo dużym zróżnicowaniu terytorialnym. Dla porównania kolejne mikroskładniki, które często występują w niedoborze to miedź i molibden. Niską ich zawartość stwierdzono odpowiednio w 34% i 20% gleb. Jednocześnie niedobory Mn, Fe, Zn występują lokalnie i sporadycznie.

Poza tym rośliny wykazują różną wrażliwość na niedobór mikroelementów (tabela). W praktyce oznacza to, że identyczna zawartość mikroelementu w glebie może być wystarczająca dla jednego gatunku, a niewystarczająca dla innego. W konsekwencji nawet gleby o przeciętnej zasobności nie zawsze zapewniają roślinom optymalne zaopatrzenie w mikroelementy w kluczowych fazach rozwoju.

Bor kluczowy dla rzepaku

Bor jest niezbędny już na etapie kiełkowania i wschodów. Odpowiada za prawidłowy wzrost merystemów wierzchołkowych. Stymuluje wzrost korzeni. Pośrednio przyczynia się do dobrego zaopatrzania roślin w wodę i składniki pokarmowe. Bierze czynny udział w metabolizmie i transporcie węglowodanów. Zwiększa zawartość lignin w ścianach komórkowych dzięki czemu ogranicza pękanie łodyg, a to z kolei podnosi odporność roślin na wtórne uszkodzenia przez choroby i szkodniki. W fazie generatywnej stymuluje wzrost łagiewki pyłkowej
i zawiązywanie nasion. Na wytworzenie jednej tony nasion rzepak pobiera średnio 50 g boru.

Charakterystycznym objawem niedożywienia borem na początku wiosennej wegetacji są uszkodzenia rdzenia szyjki korzeniowej w postaci pustych przestrzeni widocznych na przekroju poprzecznym. Towarzyszą im deformacje starszych liści oraz pękanie łodyg w późniejszych fazach. Kwitnienie rzepaku jest słabe, kwiaty szybko opadają, zawiązywana jest mała liczba łuszczyn i nasion. Objawy deficytu nasilają się w warunkach suszy.

Rola manganu

Zapotrzebowanie rzepaku na mangan jest nawet dwukrotnie wyższe niż na bor. Pierwiastek ten uczestniczy bezpośrednio w reakcji rozkładu wody w procesie fotosyntezy warunkując jej wydajność, aktywuje liczne enzymy biorące udział w metabolizmie węglowodanów, białek i lipidów, a także determinuje efektywności wykorzystania azotu i fosforu.

tekst i fot. dr inż. Dariusz Górski
Instytut Ochrony Roślin – PIB, TSD w Toruniu

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 02/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”