Konieczny zabieg T1 w zbożach ozimych

Zabieg T1 jest jedynym momentem, w którym można skutecznie zwalczyć choroby podstawy źdźbła, w tym najgroźniejszą – łamliwość źdźbła zbóż, a także ograniczyć wczesne infekcje liści, powodowane w tym czasie głównie przez: mączniaka prawdziwego zbóż i traw, septoriozę paskowaną liści pszenicy i rdze.

Efektywna ochrona fungicydowa opiera się na dogłębnej znajomości patogenu, obejmującej jego biologię, sposób infekcji, charakterystykę objawów chorobowych oraz zakres porażanych organów. Bardzo ważne jest także prognozowanie występowania i dynamiki rozwoju chorób w oparciu o przebieg warunków meteorologicznych oraz czynniki agrotechniczne, takie jak np.: termin siewu, nawożenie, gęstość łanu, przedplon czy podatność odmianowa.

Łamliwość źdźbła zbóż

Jest to choroba grzybowa wywoływana przez patogeny z rodzaju Oculimacula, głównie O. yallundae oraz O. acuformis. Grzyby te różnią się nieco agresywnością i tempem rozwoju, jednak powodują bardzo zbliżone objawy chorobowe. W początkowych fazach rozwojowych są trudne w diagnostyce, ponieważ pierwsze objawy pojawiają się na pochwach liściowych i często są mało wyraźne – w postaci niewielkich, jasnobrunatnych, owalnych plam. Z czasem zmiany te powiększają się, obejmują coraz większą część obwodu źdźbła, prowadząc do osłabienia jego struktury mechanicznej. Silne wiosenne porażenie potrafi redukować boczne rozkrzewienia. Tkanki w miejscu porażenia ulegają nekrozie i stają się kruche. W zaawansowanym stadium dochodzi do pękania lub łamania się źdźbeł, szczególnie w fazie kłoszenia i nalewania ziarna, co skutkuje wyleganiem łanu i znacznymi stratami plonu. Występowaniu choroby sprzyja szereg czynników agrotechnicznych i środowiskowych, w tym m.in.: stosowanie uproszczeń, uprawa zbóż po sobie, wczesny termin siewu i podatność odmianowa. Sprawca choroby jest patogenem fakultatywnym, zdolnym do wieloletniego przetrwania w glebie w formie saprofitycznej. Źródłem infekcji są przede wszystkim resztki pożniwne oraz porażone rośliny ozime. Zarodniki grzyba są przenoszone głównie przez krople deszczu i mechanicznie podczas prac polowych. Grzyb wnika do tkanek roślinnych bezpośrednio przez skórkę lub przez naturalne otwory, a następnie stopniowo przerasta w głąb źdźbła. Najintensywniejszy rozwój patogenu następuje w warunkach wysokiej wilgotności gleby i ograniczonego przewietrzania łanu, np. przy gęstym siewie i okrywie śnieżnej. Kluczową rolę odgrywa ciepła i wilgotna jesień, zima i wiosna. Do infekcji dochodzi w warunkach długotrwałego utrzymywania się podwyższonej wilgotności względnej powietrza, przekraczającej 80%. Kluczowe znaczenie mają umiarkowanie niskie temperatury, wynoszące w ciągu dnia 4-13°C oraz 0-4°C w nocy. W takich warunkach proces infekcji może nastąpić po ok. 15 godzinach ekspozycji roślin na sprzyjające czynniki środowiskowe (tab. 1.)

Mączniak prawdziwy zbóż i traw

Sprawca choroby jest grzyb Blumeria graminis. Patogen ten jest bezwzględnym pasożytem, rozwijającym się wyłącznie na żywych tkankach roślinnych. Zimuje głównie w postaci grzybni na oziminach oraz samosiewach zbóż, rzadziej w postaci owocników (kleistotecjów) zawierających zarodniki workowe. Źródłem pierwotnej infekcji są zarodniki konidialne przenoszone z wiatrem na znaczne odległości. Infekcja może następować przez cały okres wegetacji, od fazy dwóch liści aż do kłoszenia. Zarodniki kiełkują na powierzchni liścia, a strzępka infekcyjna wnika do komórek epidermy, tworząc charakterystyczne ssawki, za pomocą których patogen pobiera substancje pokarmowe. Rozwojowi grzyba sprzyjają umiarkowane temperatury (12-20°C) oraz wysoka wilgotność powietrza, przy czym do infekcji nie jest konieczna obecność wolnej wody, ponieważ zarodniki konidialne zawierają jej ok. 75%. Rozwój choroby przebiega bardzo szybko, w ciągu 7-10 dni, a cykl infekcyjny może powtarzać się wielokrotnie w jednym sezonie wegetacyjnym. Sprzyjające warunki pogodowe oraz zagęszczony łan prowadzą do gwałtownego rozprzestrzeniania się mączniaka prawdziwego, zwłaszcza w dolnych i środkowych partiach roślin. Pierwszym widocznym objawem choroby jest pojawienie się na liściach, pochwach liściowych lub źdźbłach drobnych chlorotycznych plam, na których szybko powstaje biały, mączysty nalot grzybni.

tekst i fot. mgr Barbara Krzyzińska
Instytut Ochrony Roślin – PIB, Oddział Sośnicowice

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 03/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”