Miedź – pierwiastek na wagę złota

Chociaż miedź występuje w komórkach roślin w minimalnych ilościach, to jest niezbędna do ich prawidłowego funkcjonowania. Dzięki właściwościom aseptycznym może znaleźć szersze zastosowanie w rolnictwie. Właściwości te wydają się być szczególnie interesujące w dobie ograniczania liczby środków ochrony roślin i wzrostu zainteresowania rolnictwem zrównoważonym.

Uważa się, że miedź miała istotny wpływ na kształtowanie się wielkich cywilizacji. Metal ten jest odporny na korozję, plastyczny, wytrzymały oraz łatwo przetwarzalny. Stopy miedzi, takie jak brąz i mosiądz miały ogromny wpływ na rozwój ludzkości. Od tysięcy lat miedź służyła do wyrobu przedmiotów codziennego użytku, biżuterii, ozdób i przedmiotów kultu. Wykorzystywano również jej właściwości przeciwdrobnoustrojowe – oczyszczano wodę pitną, leczono rany i owrzodzenia, a wodą z miedzianych zbiorników dokonywano rytualnego oczyszczenia. Miedź była wysoko ceniona w kulturach całego świata – od basenu Morza Śródziemnego po cywilizacje obu Ameryk. W niektórych miejscach była ceniona bardziej niż złoto.

Zabójcza miedź…?

Stopy miedzi są jedyną substancją stałą uznaną za materiał przeciwdrobnoustrojowy. Liczne badania potwierdzają, że kontakt z miedzianą powierzchnią niszczy w ciągu 2 godzin 99,9% patogenów, w tym zarówno bakterii, wirusów, jak i grzybów. Jony miedzi dosłownie dziurawią błonę komórkową drobnoustrojów, powodując wyciek zawartości komórek. Innym sposobem działania miedzi jest wywoływanie stresu oksydacyjnego przez powstawanie reaktywnych form tlenu niszczących komórkę od środka. Trzeci sposób działania tego metalu to rozpad DNA bądź RNA zarazków. Materiał genetyczny ulega dezintegracji, uniemożliwiając powstawanie mutacji i nabywanie odporności przez wirusy czy bakterie. Co ciekawe, działanie miedzi jest szybkie i ciągłe, nie ulega ona zużyciu i działa nieprzerwanie. Niszczycielskiej sile tego pierwiastka nie są się w stanie oprzeć nawet tak oporne patogeny jak: gronkowiec złocisty, pałeczka ropy błękitnej, enterokoki, wirusy grypy czy SARS-CoV-2. Cechy te powodują, że miedź może mieć szerokie fitosanitarne zastosowanie w uprawie roślin – ogranicza występowanie i rozwój chorób takich jak: parch, alternarioza, zaraza ogniowa czy bakteryjna centkowatość. Jednak oprócz niszczenia szkodliwych patogenów jest też potrzebna samej roślinie do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania.

Życiodajna miedź

Ten mikroelement odgrywa istotną rolę w budowie i metabolizmie roślin i jest niezbędny do ich życia. Zawartość miedzi w tkankach roślinnych wynosi najczęściej 5-15 mg Cu/kg s.m., chociaż może osiągać nawet 50 mg Cu/kg s.m. Najniższy poziom miedzi występuje w trawach, najwyższy w roślinach bobowatych i ziołach. Wartość ta jest różna dla poszczególnych tkanek i zależy od gatunku rośliny. W przypadku roślin zbożowych i innych traw wyższe stężenie miedzi odnotowuje się w korzeniach, natomiast w przypadku roślin okopowych najwięcej miedzi jest w częściach nadziemnych. W warunkach laboratoryjnych rośliny uprawiane na pożywce całkowicie pozbawionej miedzi nie rosną. Wynika to z faktu, że pierwiastek ten pełni wiele istotnych funkcji fizjologicznych i biochemicznych, m.in. bierze udział w transporcie elektronów w przebiegu fotosyntezy, przemianach związków organicznych czy syntezie ligniny. Kluczowe procesy, tj.: oddychanie, przemiany azotowe i synteza białek czy transport węglowodanów nie jest możliwy bez udziału tego pierwiastka. Miedź stymuluje rozwój systemu korzeniowego, wzrost tkanek wegetatywnych i rozwój części generatywnych roślin.
U roślin bobowatych wpływa korzystnie na rozwój brodawek korzeniowych. Zwiększa odporność roślin na wyleganie, a także na choroby.

tekst i fot. mgr Joanna Kotowska
doradca rolny

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 03/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”