Ochroń kłos pszenicy zabiegiem T3

W technologii uprawy pszenicy ozimej ochrona fungicydowa stanowi jeden z kluczowych elementów stabilizacji plonu i jakości ziarna. Zabiegiem wieńczącym dzieło jest zabieg w terminie T3.

Zabieg ten ukierunkowany jest przede wszystkim na ochronę kłosa przed chorobami wpływającymi na jakość ziarna. Należy podkreślić, że zabieg w terminie T3 ochrania też górne liście. W warunkach sprzyjających rozwojowi patogenów decyduje on nie tylko o wysokości plonu, ale przede wszystkim o jego wartości handlowej i bezpieczeństwie żywnościowym. Największym zagrożeniem są fuzarioza kłosów i septorioza plew.

Fuzarioza kłosów

Infekcja kłosa może prowadzić nie tylko do redukcji plonu, ale także do: pogorszenia parametrów technologicznych ziarna, obniżenia masy tysiąca ziaren oraz do skażenia mykotoksynami. Wśród najbardziej niebezpiecznych wymienić można np.: deoksyniwalenol (DON), niwalenol (NIV) czy zearalenon (ZEA). Substancje te stanowią poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności i pasz. Fuzarioza kłosów zbóż wywoływana jest przez kompleks grzybów z rodzaju Fusarium, w tym przede wszystkim: Fusarium graminearum, Fusarium culmorum i Fusarium avenaceum. Zarodniki konidialne powstające na liściach i źdźbłach stanowią źródło pierwotnych infekcji na kłosach. Patogeny te zakażają rośliny głównie
w okresie kwitnienia pszenicy, gdy pylniki są wysunięte poza plewy, co ułatwia wnikanie zarodników do wnętrza kłoska. Do infekcji dochodzi najczęściej podczas wilgotnej i ciepłej pogody, zwłaszcza gdy w okresie kwitnienia występują opady deszczu lub długotrwałe zwilżenie kłosa. Optymalna temperatura dla rozwoju patogenów z rodzaju Fusarium wynosi 20-25°C (tab. 1.). Początkowe objawy widoczne są jako wodniste, czasem lekko brunatne plamy w środkowej części plewek. Z czasem rozprzestrzeniają się one we wszystkich kierunkach, powodując przedwczesne bielenie i zamieranie fragmentów lub całych kłosów. Po opanowaniu plew i plewek patogen przenika do rozwijających się nasion. W zależności od momentu infekcji ziarniaki mogą się w ogóle nie wykształcić lub być zdeformowane. W przypadku wczesnego porażenia są drobne, pomarszczone i niezdolne do kiełkowania, natomiast przy późniejszym mogą osiągać normalne rozmiary, lecz pozostają pomarszczone i pokryte różowym nalotem lub drobnymi plamkami. Pierwsze objawy choroby pojawiają się zwykle kilka dni po infekcji. W warunkach wysokiej wilgotności, na powierzchni porażonych tkanek może pojawić się charakterystyczny różowy lub pomarańczowy nalot zarodników. Najpoważniejszą konsekwencją infekcji jest jednak nie tyle spadek plonu, ile skażenie ziarna mykotoksynami. Nawet przy stosunkowo niewielkim nasileniu objawów chorobowych zawartość mykotoksyn w ziarnie może przekraczać dopuszczalne normy. Chemiczne zwalczanie choroby jest uzasadnione po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości, który przyjmuje się na poziomie wystąpienia 1% porażonej powierzchni plew, jednak najskuteczniejsze jest tuż przed infekcją (tab. 2.).

Septorioza plew

Mimo swojej nazwy początkowo rozwija się na liściach, a dopiero później przenosi się na kłosy. Choroba ta wywoływana jest przez grzyb Phaeosphaera nodorum. Rozprzestrzenianie zarodników następuje głównie podczas intensywnych opadów deszczu, a najkorzystniejsze warunki temperaturowe dla jej rozwoju mieszczą się w przedziale 18-25°C (tab. 1.) Pierwsze symptomy widoczne są na liściach jako drobne (1-2 mm), nieregularne, ciemnobrunatne plamy. W miarę postępu choroby i zamierania tkanek zmiany te powiększają się, często łączą w większe nekrozy o brunatnym zabarwieniu, niekiedy otoczone żółtawą obwódką. Patogen atakuje liście na wszystkich poziomach rośliny, a także dokłosie i kłosy, przy czym największe szkody powoduje właśnie w obrębie kłosów. Na powierzchni zmian chorobowych pojawiają się początkowo jasne, później ciemniejsze piknidia z charakterystycznym ujściem, przez które wydziela się lepka, różowawa masa zawierająca zarodniki konidialne, widoczna w postaci kropelek. Objawy często nasilają się w miejscach o podwyższonej wilgotności, np. przy nasadach liści. Na kłosach plamy mogą obejmować całe plewy, przybierając barwę czekoladowobrązową z lekkim odcieniem fioletu, podobnie jak na dokłosiu. Silne porażenie plew ogranicza transport asymilatów do rozwijających się ziarniaków, co prowadzi do obniżenia masy tysiąca ziaren oraz pogorszenia jakości plonu. Zabieg ochronny w postaci oprysku zaleca się wykonać, gdy infekcja obejmuje około 1% powierzchni liścia flagowego lub plew (tab. 2.).

Optymalny termin zabiegu

Wykonanie zabiegu T3 jest ważne dlatego, że nie można dopuścić do sytuacji, która powodować będzie zmniejszenie powierzchni asymilacyjnej liści, a szczególnie liścia flagowego, pochew liściowych czy dokłosia. Te organy roślin odpowiadają za produkcję asymilatów, które później trafiają do budującego się ziarna w kłosie. Kluczowym elementem skuteczności zabiegu T3 jest jego właściwy termin wykonania. W praktyce rolniczej oprysk przeprowadza się najczęściej w fazie końca kłoszenia (BBCH 59), kwitnienia (BBCH 61-69)
lub najpóźniej do fazy dojrzałości wodnej (BBCH 71), z zachowaniem okresu karencji. Najbardziej optymalnym momentem jest faza początku kwitnienia (BBCH 61), gdy około 10-20% pylników jest widocznych na kłosie. Zbyt wczesne wykonanie zabiegu, przed rozpoczęciem kwitnienia, może nie zapewnić odpowiedniej ochrony kłosa w najbardziej krytycznym okresie infekcji. Z kolei zabieg wykonany zbyt późno, po zakończeniu kwitnienia, ma już ograniczoną skuteczność, ponieważ patogen może zdążyć wniknąć do wnętrza tkanek.

tekst i fot. mgr Barbara Krzyzińska
Instytut Ochrony Roślin – PIB, Oddział Sośnicowice

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 05/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”