Coraz ważniejsza siarka

W ostatnich latach szczególną uwagę zwraca się w nawożeniu na siarkę (S). Niedobór tego pierwiastka może skutecznie ograniczać efektywność nawożenia, szczególnie azotem, a ceny nawozów azotowych w tym sezonie biją rekordy.

Już na początku XXI wieku w polskich glebach występował znaczny ujemny bilans siarki. Z badań prof. Wiesława Szulca z SGGW w Warszawie wykonanych w latach 2000-2003 wynika, że największe ujemne saldo siarki w uprawie rzepaku ozimego (ponad -80 kg S na 1 ha) wystąpiło w województwach warmińsko-mazurskim i podlaskim. W województwach: lubuskim, łódzkim, opolskim, podlaskim, świętokrzyskim, zachodniopomorskim było o połowę mniejsze. W kolejnych 6 województwach (dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, małopolskim, pomorskim, śląskim i wielkopolskim) wahało się od -48 do -67 kg S na 1 ha.

Pierwiastek niezastąpiony

Siarki nie można zastąpić innym pierwiastkiem. Bierze udział w wielu procesach życiowych roślin (m.in. fotosyntezie i oddychaniu, syntezie chlorofilu i białka), a przez to ma wpływ na wielkość i jakość plonu. W tym sezonie jej rola jest szczególnie istotna ze względu na bardzo wysokie ceny nawozów azotowych. Niedobór 1 kg siarki uniemożliwia wykorzystanie 10 kg azotu. Niedobory siarki powodują, że azot nie może być przekształcony w białko (szczególnie ważne w produkcji odmian jakościowych pszenicy). Siarka poprawia efektywność wykorzystania nie tylko azotu, ale także fosforu oraz mikroelementów. Rośliny dobrze zaopatrzone w siarkę lepiej radzą sobie w warunkach stresowych (niedobór wody, susza, niska i wysoka temperatura), a także z presją patogenów.

Rośliny pobierają siarkę w formie siarczanowej (SO₄^2-). W przypadku formy elementarnej siarka musi zostać utleniona, w którym to procesie udział biorą mikroorganizmy. Siarka w formie siarczanowej łatwo ulega wypłukaniu z gleby, co przekłada się na większe straty. W glebie występuje także siarka organiczna, która nie jest dostępna dla roślin. Dopiero po rozłożeniu materii organicznej uwalniają się siarczany. Źródłem materii organicznej są nawozy naturalne, a także plon uboczny przedplonu pozostawiony na polu. Na przykład w 1 t liści buraka cukrowego znajduje się 0,3 kg S, co przy plonie 60 t z 1 ha daje 18 kg S. Niewielkie ilości siarki rośliny pobierają z powietrza w formie dwutlenku siarki (SO₂). Rośliny pobierają siarkę przez cały okres wegetacji, a tempo pobierania maleje dopiero od fazy kwitnienia.

Jakie zapotrzebowanie?

Potrzeby pokarmowe roślin względem siarki są bardzo zróżnicowane. Powszechnie uważa się, że potrzebują jej przede wszystkim gatunki roślin z rodziny kapustowatych, z których najbardziej rozpowszechniony jest rzepak. Zgodnie z danymi  IUNG – PIB w Puławach rzepak na wytworzenie 1 t nasion + odpowiedni plon słomy pobiera 12,5 kg S. Mniejsze potrzeby pokarmowe względem tego makroelementu wykazują zboża – kukurydza pobiera 6,6 kg S, a pszenica 6 kg S. Jeśli jednak weźmie się pod uwagę wielkość uzyskiwanych plonów to w przypadku rzepaku daje to przy plonie 4 t z 1 ha 50 kg S, a przy plonie 10 t ziarna kukurydzy z 1 ha – 66 kg S a 10 tz 1 ha pszenicy – 60 kg S. Mimo że jednostkowe potrzeby pokarmowe roślin okopowych są niewielkie, bo burak cukrowy potrzebuje do wytworzenia 1 t korzeni + odpowiedni plon liści 1 kg S, a ziemniak do wyprodukowania 1 t bulw + odpowiedni plon naci – 1,5 kg S, to gatunki te wytwarzają dużą biomasę. Burak cukrowy przy plonie 60 t korzeni z 1 ha musi więc pobrać 60 kg S, a ziemniak przy plonie 50 t bulw z 1 ha 75 kg S. Duże zapotrzebowanie na siarkę wykazują rośliny bobowate grubonasienne (dawniej nazywane strączkowymi), bo ok. 6 kg na 1 t nasion + odpowiedni plon słomy. Na przykład, soja przy plonie 4 t z 1 ha pobiera 24 kg S.

teskt i fot. dr hab. inż. Arkadiusz Artyszak, prof. SGGW
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 05/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”