Diagnoza i zwalczanie alternariozy ziemniaka

Alternarioza ziemniaka to kompleks chorób (sucha plamistość liści i brunatna plamistość liści), które występują na liściach ziemniaka w tym samym czasie, a ich objawy nie różnią się od siebie. Jak je poprawnie identyfikować i skutecznie zwalczać?

Sprawcą tych chorób są grzyby rodzaju Alternaria: Alternaria solani (sucha plamistość) i A. alternata (brunatna plamistość). Szeroko prowadzone badania wykazały, że objawy tożsame z alternariozą wywołują także inne grzyby rodzaju Alternaria: A. protenta, A. grandis i A. tomatophila. Wystąpieniu choroby oraz jej szkodliwości sprzyja szereg czynników związanych z rośliną ziemniaka oraz innymi roślinami będącymi tzw. żywicielami pośrednimi, środowiskiem, w jakim prowadzona jest uprawa ziemniaków oraz sprawcami choroby (rys. 1.).

Objawy choroby można pomylić

Obserwowane w coraz większym zakresie zmiany klimatyczne, a szczególnie długie okresy suszy, nieregularne opady i wzrost temperatury powietrza stwarzają dodatkowo korzystne warunki do rozwoju choroby oraz sprzyjają powstawaniu znaczących strat.

Objawy choroby mogą występować na liściach, łodygach i bulwach i pomimo określenia tzw. objawów diagnostycznych (charakterystycznych dla tej choroby) są często mylone z innymi, które w tym czasie są także obserwowane na roślinach ziemniaka. Najczęściej objawy alternariozy są mylone z niedoborem magnezu (Mg) i manganu (Mn) – fot. 1. i 2. oraz z objawami szarej pleśni, której sprawcą jest grzyb Botrytis cinerea  (fot. 3. i4.). Ostatnio, ze względu na wzrost częstotliwości występowania objawów wirusa Y (smugowatości), często myli się objawy tych chorób pojawiające się na łodygach ziemniaka (fot. 5. oraz 6. i7.).

Zwalczanie nie jest łatwe

Alternariozę ziemniaka określa się jako drugą po zarazie ziemniaka chorobę okresu wegetacji. Pojawia się ona nie tylko na skutek warunków stresowych występujących w środowisku, ale także ważnym czynnikiem, mającym istotny wpływ na wystąpienie choroby, jest sama fizjologia rośliny, kiedy z fazy budowania części nadziemnej przechodzi do fazy gromadzenia plonu. Jest to, jak się określa, tzw. osłabienie fizjologiczne, często także rozpoczynające powolny proces starzenia się roślin, co jest jednym z czynników sprzyjających chorobie.

Ochrona plantacji ziemniaka przed alternariozą ze względu na sprzyjające warunki glebowo-klimatyczne (warunki stresowe), brak odpornych odmian i przystosowanie sprawców (policykliczność, czyli wiele cykli życiowych w sezonie, duża liczba żywicieli pośrednich, zdolność do przenoszenia z wiatrem oraz możliwość przeżywania na resztkach roślinnych w glebie) sprawia, że zwalczanie choroby jest trudne i wymaga wykorzystania wszystkich dostępnych metod.

Główną metodą ograniczania szkodliwości choroby jest cykliczne stosowanie zabiegów nalistnych jednym z zarejestrowanych środków ochrony roślin. W sezonie 2026 do dyspozycji producentów ziemniaka jest dostępnych 9 substancji czynnych należących do 5 grup chemicznych.

tekst i fot. dr inż. Jerzy Osowski
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – PIB, Radzików

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 05/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”