Uwagi do zbioru kukurydzy na ziarno

Przeciętnie okno czasowe na zbiór kukurydzy ziarnowej przypada między wrześniem a listopadem. Optymalny czas jest różny dla poszczególnych plantacji i zależy od wielu czynników, nie zawsze łatwych do określenia.

Zbiór powinien być przeprowadzony przy jak najniższej wilgotności ziarna, co pozwala znacząco ograniczyć udział ziarna uszkodzonego i obniżyć koszty jego suszenia.

Suszenie naturalne a jakość

Suszenie naturalne kukurydzy na polu ma zalety i wady. Z jednej strony wykorzystuje się potencjał warunków pogodowych i możliwość czerpania korzyści z suszenia na wolnym powietrzu, co zmniejsza koszty ponoszone na nośniki energii. Z drugiej strony producent jest uzależniony od przebiegu pogody, która nie zawsze jest sprzyjająca i mogą pojawiać się straty powodowane np. przez choroby czy wyleganie. Suszenie polowe przekłada się zwykle na lepszą jakość ziarna podczas zbioru. Mniejsza zawartość wody w kolbach, jak i samym ziarnie, ma bezpośredni wpływ na jego uszkodzenia przez zespół młócący. Ostatecznie, im mniejsza zawartość wody w ziarnie, tym udział ziarna całego w zebranym plonie będzie większy, a tym samym uszkodzonego mniejszy. W korzystnych warunkach pogodowych, kompromisem może być osiągnięcie wilgotności ziarna przy zbiorze na poziomie ok. 22-25%.

Z kolei dzięki suszeniu przemysłowemu z wykorzystaniem specjalistycznych urządzeń i źródeł energii, można uzyskać wysoką jakość ziarna niezależnie od przebiegu pogody. Ponadto jest także możliwość przeprowadzenia zbioru i suszenia w dowolnym czasie, np. w przypadku pogorszenia się stanu plantacji po wystąpieniu burz, silnych wiatrów, przymrozków, szkód wyrządzanych przez dzikie zwierzęta lub choroby powodowane przez grzyby z rodzaju Fusarium.

Po pierwsze obserwuj plantację

Wybór najkorzystniejszego terminu zbioru kukurydzy na ziarno ułatwia bieżące obserwowanie roślin, a szczególnie „wychwycenie” okresu, w którym pojawia się tzw. czarna plamka. Ukazanie się u nasady ziarniaka czarnej lub brązowej plamki, w miejscu jego osadzenia na rdzeniu kolby oznacza, że przestały do niego dopływać substancje pokarmowe z rośliny. W związku z tym, zakończył się proces nalewania ziarna i od tego momentu ziarniaki zaczynają oddawać wodę przez wierzchołek kolby i jej liście okrywowe. Zauważenie tego okresu jest pomocne we wstępnym określeniu terminu rozpoczęcia zbioru. Przy dobrej pogodzie omłot ziarna kukurydzy należy rozpocząć po około 2-3 tygodniach od pojawienia się u podstawy ziarniaka czarnej lub brązowej plamki (tabela). Terminu tego nie zaleca się zbytnio opóźniać, z uwagi na stopniowo zmniejszające się tempo oddawania wody przez ziarno oraz na zwiększające się niebezpieczeństwo porażenia roślin przez grzyby z rodzaju Fusarium. Nadmierne opóźnianie zbioru może również skutkować obniżeniem jakości zbieranego ziarna oraz wzrostem strat związanych z możliwym wyleganiem roślin, opadaniem kolb czy żerowaniem dzikich zwierząt i ptaków.
Z przeprowadzonych doświadczeń wynika, że we wrześniu podczas ciepłej i słonecznej pogody ziarno zmniejsza swoją wilgotność o 0,7-1,0% dziennie. W październiku podczas dobrej pogody tempo oddawania wody ulega spowolnieniu i wynosi 0,5-0,7% dziennie. W listopadzie jest jeszcze wolniejsze, w korzystnych warunkach pogodowych może wynosić 0,2-0,5% dziennie.

Tempo oddawania wody przez ziarno

Przy planowaniu terminu zbioru warto brać pod uwagę tempo oddawania wody przez ziarno, co jest uzależnione od jego typu. Odmiany z ziarnem typu dent – koński ząb, to takie, które charakteryzują się wydłużonymi i spłaszczonymi ziarniakami z wklęsłym zagłębieniem w górnej jego części. Ten typ ziarna początkowo wolniej oddaje wodę, ale od fazy czarnej plamki proces ten przebiega szybciej w porównaniu z ziarnem typu flint. Wynika to z tego, że w ziarniaku typu dent część boczna twardnieje, natomiast górna po osiągnięciu stadium czarnej plamki jest bardziej miękka w porównaniu z ziarniakim typu flint i tym samym łatwiej przenikalna dla wody. Odmiany z ziarnem typu flint zaczynają tracić wodę wcześniej i szybciej ją oddają do wilgotności ok. 30%. Podczas dalszego dojrzewania oddawanie wody ulega spowolnieniu. W związku z tym w tym samym czasie ziarno typu flint straci mniej wody niż ziarno typu dent.

tekst i fot. prof. UPP dr hab. inż. Ireneusz Kowalik
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 10/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”