Wapnowanie to inwestycja, która zawsze przynosi zysk!

W produkcji roślinnej niewiele jest zabiegów takich jak wapnowanie, które są proste w wykonaniu, a jednocześnie tanie i skuteczne ekonomicznie. Zabieg wapnowania stanowi solidny fundament produkcji roślinnej.

Bez wapnowania nawet najlepsza odmiana przy precyzyjnym nawożeniu i ochronie roślin nie wykorzysta
w pełni swojego potencjału genetycznego. Mimo że wapnowanie nie zwiększa natychmiast plonu, tak jak nawożenie azotowe, to jednak w dłuższej perspektywie decyduje o tym, czy nakłady ponoszone na nawozy i środki ochrony roślin rzeczywiście się nie tylko zwrócą, ale dadzą realny zysk. W konsekwencji wapnowanie nie jest kosztem, lecz stanowi inwestycję o bardzo wysokiej stopie zwrotu.

Statystyki nie kłamią

Szacuje się, że na ok. 25% powierzchni gleb uprawnych świata produkcję rolniczą ograniczają czynniki chemiczne, w tym głównie zakwaszenie. W Polsce kwaśny odczyn gleby również stanowi jeden z najpoważniejszych ograniczeń produkcji rolniczej. W glebach o niskich wartościach pH rośliny wykazują deficyt składników pokarmowych, wynikający nie tyle z ich braku w środowisku glebowym, ile z powodu niemożności ich pobrania i wykorzystania. W glebach kwaśnych azot jest znacznie gorzej pobierany przez rośliny, fosfor ulega uwstecznieniu, zaś magnez i potas są łatwo wymywane w głąb profilu glebowego. Poza tym wzrasta dostępność toksycznych form glinu i manganu, które uszkadzają system korzeniowy roślin i ograniczają ich wzrost. Szacuje się również, że ok. 40-50% użytków rolnych w Polsce wykazuje odczyn kwaśny lub bardzo kwaśny, co wynika zarówno z naturalnych uwarunkowań geologicznych, jak również z intensywnej produkcji roślinnej, wymywania jonów o charakterze zasadowym oraz stosowania nawozów fizjologicznie kwaśnych. W warunkach Polski, przy aktualnej strukturze zasiewów, po uregulowaniu odczynu gleb, plony roślin uprawnych mogłyby wzrosnąć co najmniej o 12-15% w odniesieniu do obecnie uzyskiwanych, bowiem wapnowanie poprawia wykorzystanie składników pokarmowych, zwiększa retencję wodną gleb, tym samym ograniczając straty plonu oraz podnosi stabilność produkcji roślinnej. Koszt wapnowania w przeliczeniu na hektar jest zazwyczaj niższy niż koszt wynikający z intensywnego nawożenia mineralnego, a jego efekt utrzymuje się przez kilka lat. Tymczasem straty w skali roku wynikające z uprawy roślin na glebach kwaśnych mogą sięgać od kilkuset kilogramów plonu z hektara do poziomów tak niskich, które nie gwarantują opłacalności uprawy.

Poprawia właściwości fizyczne gleb

Wapnowanie gleb podnosi ich żyzność, wpływając na poprawę ich właściwości fizycznych, chemicznych
i biologicznych. Wpływ wapnowania na właściwości fizyczne gleb przejawia się między innymi tworzeniem związków mniej rozpuszczalnych w wodzie, co przeciwdziała ich wypłukiwaniu w głębsze warstwy profilu glebowego. Związki te dzięki cementowaniu gruzełków uodparniają je na działanie wody, co jest szczególnie korzystne na glebach ciężkich. Gleby takie, gdy są bardziej wilgotne nie ulegają zlepieniu, z kolei wysuszone nie twardnieją i nie tworzy się na nich skorupa. Przyczynia się to do łatwiejszej uprawy roślin na tego typu glebach. Wapnowanie przyczynia się również do lepszej przewiewności gleb.

dr hab. Marzena S. Brodowska, prof. Uczelni
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

fot. Górski

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 06/2026 miesięcznika „Nowoczesna Uprawa”